.


.
Posts tonen met het label Filmrecensies. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Filmrecensies. Alle posts tonen

zaterdag 21 juni 2025

Grenzen



In een ver verleden gaf ik een theatercursus met de titel ‘Grenzen’. Als ik deze cursus nu aan zou bieden zou dit wellicht andere associaties en verwachtingen oproepen dan destijds. Toen was grensoverschrijdend gedrag geen woord dat gebruikt werd en daar ging mijn cursus ook helemaal niet over.

De cursus was een onderzoek naar de grenzen tussen publiek en acteur, tussen verschillende disciplines als film, dans, theater, poëzie en naar de grenzen die jijzelf hebt als acteur. Het leverde geweldige voorstellingen op. Met onze  theaterschooldirecteur die bijna in wilde grijpen omdat hij dacht dat zijn facilitaire medewerkers lomp en onbehouwen het podium wilden ombouwen tijdens onze voorstelling, niet wetend dat dat er allemaal bijhoorde.  Met een telefoon die keihard afging onderin de tas van een vrouw in het publiek. Diezelfde vrouw die, als ze haar telefoon eindelijk gevonden heeft, ongegeneerd in onvervalst  Rotterdams terugbelt terwijl ze vanuit het midden van de rij de uitgang probeert  te bereiken….een ruzie met de acteurs en deze vrouw die, je raadt het al, er natuurlijk ook bij hoorde.

Ik hield van het opzoeken van grenzen en dingen uitproberen die niet volgens de regels waren.  Alhoewel dat natuurlijk nooit helemaal verdwenen is omdat dat nu eenmaal in mijn makers-DNA zit, is het braafste meisje van de klas dat ik in het dagelijks leven ook ben, stiekem steeds vaker in mijn werk geslopen. Ik leerde hoe films te  schrijven en probeer dat natuurlijk zo goed mogelijk te doen, volgens de regels die me aangeleerd zijn. Natuurlijk is dat ook de manier om je een vak, iets nieuws eigen te maken, je kunt pas van de regels afwijken als je weet wat de regels zijn. Zegt men. Maar het onbevangen gewoon maar wat aanklooien is eigenlijk net zo waardevol. Lef hebben en de grens opzoeken….ik was het een beetje verleerd door mijn perfectionisme en wil het goed te doen.

Het laatste weekend van mei ging ik met mijn filmteam over de grens. Letterlijk. We deden mee met het 48 Hour Film Project Antwerpen. Voor wie het project niet kent:  het is een wedstrijd voor filmteams. Op vrijdagavond krijg je verplichte ingrediënten als een zin, een prop, een personage en een genre, en dan is het gaan….schrijven, weinig slapen, draaien, weinig slapen en editen. Binnen 48 uur moet de film ingeleverd zijn. We hebben dit al vaker gedaan, veel vaker…en de laatste paar keer werd ik steeds kritischer. Was mijn scenario steeds later in de nacht klaar….

Dit keer neem ik me voor iets minder perfectionistisch te zijn, niet op inhoud, niet op grote lijn, maar wel op de punten en komma’s…en om me veel minder druk te maken om wat anderen van het team bedenken wat betreft muziek, beeld en edit, die ideeën te omarmen en alle ruimte te geven. Eerlijk…ook omdat dit noodzaak is, na een heftig jaar is er gewoon nog niet zo heel veel energie. Om middernacht ligt de eerste draft klaar en dat is dan ook gelijk de laatste. Ik kan zowaar een paar uur slaap pakken.

Op zaterdag dus de draaidag. De set is opgebouwd, de eerste scene gerepeteerd en opgenomen. Het wordt warm, we worden moe en hebben nog een buitenscene die we niet gerepeteerd hebben. Nu komt het er op aan. Improvisatievermogen en helderheid van geest en….grenzen. En daarmee ook risico’s durven opzoeken en durven nemen.  Ik besluit niet op safe te gaan. Omdat ik geloof in de acteurs. En omdat ik minder rationeel en daarmee minder perfectionistisch keuzes wil maken. Uit zelfbescherming, om minder energie te lekken. Niet meer en niet minder, maar niet vanzelfsprekend. Het  is een scene waarin veel van de acteurs gevraagd wordt en dat moet je dan  wel verdomd goed doen omdat het anders niet werkt. De tijd dringt, er wacht nog een verplaatsing naar de tweede locatie en teamleden worden ongeduldig…Toch moeten we hier tijd en aandacht voor nemen. We zoeken naar het juiste kader, het juiste licht en de juiste toon….Er is twijfel….En opeens denk ik aan de woorden van mijn poëziedocent annex bassist is die deze woorden ook weer van iemand had: Als je bang bent een valse noot te spelen, zet em dan extra hard aan, dan denkt iedereen dat het erbij hoort en werkt het.

We besluiten dit risico te nemen. Veel tijd om andere stijlen uit te proberen is er ook niet. We hebben maar 1 volledige take van deze scene, dicht op de huid. (In tegenstelling tot de vele teken die ook op onze huid zaten na deze scene, maar dat terzijde). Prachtig gespeeld, theatraal, op het randje van ‘over the top’(ik leerde het woord scenery chewing & I love it). En het belangrijkste: vol overtuiging balancerend op de grens en dat is precies waar het om gaat: de grens die je soms tegenkomt als als je mentaal niet gezond bent. Een grens die je daarna weer snel vergeet maar die wel in je onderbewuste doorettert. 

Lang verhaal kort. We werden tweede, kregen verschillende prijzen waaronder prijs voor beste hoofdrol en beste scenario. We spraken de jury en dit gaf bij hen de doorslag:  Onze film onderscheidt zich omdat ie het meest gewaagd is. We hebben risico’s genomen en dat wordt gewaardeerd. Vanaf nu ga ik dit weer vaker omarmen. Minder perfectionistisch als het kan, met lef en nieuwsgierigheid naar door mij ongebaande paden, grenzen en experiment waar maar mogelijk. Waarvan akte.

 

 

 

woensdag 16 december 2020

Hoe schreef ik de korte film Es mineur…

Het is not done en lijkt een ongeschreven wet: Je film leg je niet uit. 

Voor de korte film Es mineur maak ik een uitzondering. Ik wil proberen mijn intuïtieve schrijfproces te vangen. Wie weet inspireer ik anderen met een kijkje in mijn hoofd en keuken, en ook voor mijzelf is het een oefening in het zoeken naar en ontdekken van mijn ideale schrijfproces. 

Waarschuwing: deze tekst bevat spoilers, de korte film eerst zien? Dat kan hier. 

In korte tijd een korte film schrijven. Karakters bedenken, de hoofdpersoon bepalen, een emotionele lijn bedenken. Het thema ontdekken en daar op voortborduren. Structuur aanbrengen. Dat is het rationele deel. Maar het echte schrijven gaat intuïtief. Als duidelijk is wat ik wil vertellen, wat het thema en de arena zijn, kom ik in een soort flow en komen de woorden en dialogen vanzelf. Als ik vastloop google ik soms, doe research naar iets specifieks en kom door mijn kokervisie altijd op de dingen uit die ik kan gebruiken.

Bij de 48-film Es mineur die ik schreef voor Merlijn Remmig viel alles samen. Ik neem je mee in het proces. Op vrijdagavond krijgen we de volgende verplichte elementen:

Personage: Boomchirug 

Zin: Dat had ik je ook kunnen vertellen

Prop: Een fotolijstje

Genre: Tragedie

Locatie: Een Bed & Breakfast in de polder.

Acteurs in de wacht: 3 mannen en een vrouw.

Het eerste overleg met Merlijn

We beginnen met het idee van een burenruzie om een boom. Over de tegenstelling tussen natuurlijk tuinieren en het strooien met gif. De diepere laag die er daardoor vanzelf inkomt is het materialisme tegenover het dicht bij de natuur leven en met het eenvoudige tevreden zijn. Een thema waar we ons allebei in kunnen vinden. Waar we binding mee hebben, dat ons  inspireert. Maar is er een geschikte boom op de locatie?

Research

Een belronde levert het volgende op: De boom op onze draailocatie blijkt een Es van honderd jaar oud. Een zieke boom, wat een wrang maar geweldig toeval.

Research naar specifiek de Es, want, hoe specifieker hoe interessanter, levert inspiratie op voor de hoofdpersoon. Een Es staat bekend om het zelfherstellend vermogen door wonden in te kapselen. Iets wat de hoofdpersoon ook doet. Maar als de wond te groot is, redt de boom het niet.

 Voortbordurend op dit gegeven  besluit ik dat de boom voor de hoofdpersoon een emotionele lading moet krijgen. Zodat de burenruzie niet een ordinaire Rijdende Rechter Ruzie wordt maar een diepere betekenis krijgt en de noodzaak en tragedie voor de hoofdpersoon duidelijk worden.

De boom wordt het symbool voor de overleden vader van de hoofdpersoon. Hij wil, koste wat kost, tegen beter weten in, de boom, en daarmee zijn vader, in leven houden.

Vragen, doordenken en verdiepen

 Het begin is er, nu doordrukken. Ik stel mijzelf vragen.

Hoe zet ik de prop en het karakter zo optimaal mogelijk in binnen dit thema?

Ik bedenk drie generaties boomchirurgen met de boom als symbool voor deze familie. (En nu pas, na drie keer herlezen van dit blog, kom ik op het woord stamboom, een voorbeeld van hoe intuïtie werkt, hoe een thema kan resoneren in je onderbewuste.) De boom geplant door opa, dan de vader die de boom verlichting wil geven en een tragische dood vindt door een val uit de boom. De zoon, mijn hoofdpersoon, die de boom liefdevol verzorgt en wil genezen.

Hoe vang ik dit zo goed mogelijk in beeld?

Ik maak van de boom een herdenkingsplek, met fotolijstje, hakbijl, snoeischaar (de instrumenten van de boomchirurg) en een kaarsje dat aangestoken wordt in het beginbeeld: Show don’t tell. Ik begin met schrijven, laat tussendoor dingen lezen en bouw stug door. Na de eerste draft stel ik weer vragen en schaaf en schaaf.

Hoe buit ik dit uit met de hoofdpersoon, welke informatie geef ik de kijker, hoe doseer ik?

De hoofdpersoon houdt een gesproken logboek bij. Ik begin bij dag 1. Maar besluit na herlezing tot iets anders. Door te benadrukken dat hij dit al lang doet begin ik bij dag 363.

Door de man van de bodem- en bomeninspectie vragen te laten stellen geef ik informatie over het tragische ongeval van een jaar geleden. Ik laat de hoofdpersoon het niet letterlijk uitspreken. Zijn emotie, zijn stem die stokt en het beeld moeten het verhaal vertellen.

De gesproken berichten eindigen op de laatste dag, precies een jaar na het tragische ongeval met vader. De hoofdpersoon neemt een besluit en spreekt voor het eerst letterlijk tot zijn vader: Sorry pa. Hier wordt het duidelijk: Het logboek staat symbool voor de band met zijn vader, als onzichtbare navelstreng met de dood. 

Heb ik het genre genoeg benut?

De hoofdpersoon maakt emotionele keuzes die slecht voor hem aflopen. De boom moet vallen. Hoe dan ook. Maar ik wil naast die ontroering ook een lichtpuntje en niet alleen maar tragedie. Dus geef ik de antagonisten, symbool voor de materialisten, een komische touch mee. Zodat via de lach, de traan harder binnen komt.

De boom wordt in mijn eerste versie omgezaagd door de antagonisten, de hoofdpersoon kijkt toe. Maar is het niet tragischer als hij zelf besluit de buren voor te zijn.  Hiermee maak ik de hoofdpersoon actief. Dat is schrijnend, dat schuurt, en dat willen we. Dat is tragedie pur sang. 

Wat wil ik vertellen?

De boom valt, de hoofdpersoon accepteert de dood, en daarmee de dood van zijn vader.

Maar met een lichtpuntje: Van het niet aangetaste hout maakt hij een bijl: symbool van strijdbaarheid, tegen het materialisme, de grote machines die de natuur laten wijken voor aangelegde natuur en het idee van de maakbare consumptiemaatschappij.

De vruchten geeft hij mee aan zijn vader en de wind. Als symbool voor een nieuw begin en de kringloop van het leven.

Loslaten

Het grote loslaten begint. De regisseur, acteurs, cast & crew gaan met mijn kronkels aan de slag. Tijd om dingen uit te leggen is er bijna niet. Ik kom in de middag even op set langs. Zie hoe mijn script tot leven komt. Mag me verwonderen, mag ruiken aan de magie van de delen die uiteindelijk het geheel omhoog mogen tillen. Mag gaan kauwen op de logline.

Sommige dingen vallen achteraf pas op zijn plek. Zoals de titel. Die ontstond pas zondagochtend: 

Es mineur.

 

 

 

 

zondag 30 december 2018

Wat een feestje der herkenning. Kijken mensen, kijken.



Wat een feestje der herkenning. Kijken mensen, kijken. 
Vandaag ontdekte ik op Youtube de gesprekken onder de naam Roundtable NBF*, ik keek naar de aflevering met  Regisseurs. Een mooi gesprek over het proces van het filmmaken.

Afgelopen twee jaar heb ik mogen ervaren hoe het is om een lange speelfilm te maken. Dit heeft me heel wat gekost. Geen inkomsten, want vrijwel geen budget, en vrijwel geen tijd om als zzp-er aan inkomsten te komen. Maar wat een investering voor het leven die niet in geld en bijna niet woorden te vangen is. Een investering in tijd, in energie, in hoogtepunten en in dieptepunten. Soms was het zwaar, soms was het geweldig, maar wat een luxe is het om op je eigen set en in je eigen speelfilm te leren en te ervaren wat een lange film maken werkelijk inhoudt. Ik heb geleerd, ik heb ontdekt, ik heb me ondergedompeld in alles wat met film te maken heeft, met de handen in mijn haar gezeten, ik heb prachtige mensen ontdekt, werk nog steeds met geweldige en gedreven mensen samen en over een maand is het zover. Première in Pathé De Kuip, nota bene in drie zalen tegelijk, 830 kinderen en volwassenen die tegelijk het resultaat van ons proces gaan zien, het resultaat van keihard werken, euforische momenten, dieptepunten, geluksdagen, slapeloze nachten, inspiratie, afzien, zweetdruppels (letterlijk, tijdens de hittegolf), kippenvel (letterlijk, op onze bitterkoude laatste draaidag) en laatste best wel zware loodjes die nog verzet moeten worden.

Als perfectionist realiseer ik me altijd wat beter kan, zeker nu ik de mores van het hele proces een keer heb meegemaakt, wat een rollercoaster. Een rollercoaster vol nieuwe ervaringen waarin halverwege inzichten kwamen, waarin oude ideeën nieuw leven in werden geblazen, overtuigingen bevestigd werden en we af en toe grandioos over de kop gingen. Er valt nog zoveel meer te leren, en bij een volgende film gaan we heel veel dingen ongetwijfeld helemaal anders doen. Ik vermoed dat ik bij een volgend project pas weer meer aan het echte inhoudelijke filmmaken toe zal komen. Tegelijkertijd is het heel troostend om te merken dat ook deze filmmakers nog altijd zoekende zijn.
En we hebben het maar mooi wel gedaan. En daar ben ik ontzettend dankbaar voor.



PS. Ik wilde geen terugblik doen zo aan het eind van het jaar, maar dit begint er toch wel een beetje op te lijken.

* Roundtable NBF is een initiatief van de NBF en een serie van Ron Toekook en Boris Klatser.
Op zondag 30 december vond om 12.00 uur de première plaats van de derde en laatste aflevering van dit jaar van Roundtables NBF. Oscarwinnaar Mike van Diem, Gouden Kalfwinnaar Sven Bresser en Gouden Kalf-genomineerde Gonzalo Fernandez praten bijna twee uur over hun genomineerde film en het regievak. Een paar van de beste filmregisseurs van Nederland over tijdsdruk, budget, montage, muziek en werken met acteurs.

zaterdag 29 september 2018

Engel


Net voor de film Engel begon had ik een kort gesprek. ‘Gelukkig is scenarioschrijven een ambacht dat je kunt leren’, zei iemand, ‘bij poëzie is dat anders, daar zou ik niet zo veel over kunnen zeggen.’

Dat triggerde mij. Want de dichter en filmmaker in mij proberen al jaren hun plek te veroveren en hoe hard ik ook probeer die twee in het schrijven samen te brengen, soms krijgen ze ook een beetje ruzie met elkaar. Tijdens de film bleef die opmerking in mijn hoofd doorwerken. En de dichter en de filmmaker waren het zowaar met elkaar eens. Schrijven van poëzie is net als scenarioschrijven een ambacht. Een ambacht met gereedschappen die je kunt leren gebruiken. Daar begint het mee. En het is de kunst om daarna die gereedschappen zo te gebruiken dat het kunst wordt. Onderscheidend, authentiek en universeel.

Opeens werd de filosoof in mij wakker:
Die dichter en filmmaker kunnen het er dan wel over eens zijn, maar wat vind jij eigenlijk?

Onderscheidend, authentiek en universeel. Grote, maar ook holle woorden. En door de volgorde wordt ook nog de suggestie van een hiërarchie gewekt. Maar is er wel een hiërarchie in aan te brengen, en zo ja, in welke volgorde. Iets is authentiek en daardoor onderscheidend. Is het niet meer een kwestie van oorzaak en gevolg, of misschien juist van synergie? En wanneer krijgt iets universele waarde? Universeel en authentiek lijken tegengesteld aan elkaar. Iets universeels op een authentieke en onderscheidende manier vertellen is dus blijkbaar de kunst waar je naar streeft. Maar dit als doel stellen bij het schrijven werkt juist averechts. Pas bij het loslaten van deze gedachte en door bij de bron te blijven van waaruit je werkt, kun je iets maken dat alleen jij kunt maken. Daar had je onlangs met een aantal dichters ook nog een gesprek over.

Precies! De poëzie, de poëzie, daar gaat het om.
De dichter wil het woord.
Nee, roep ik, het gaat niet om ons. Het gaat om de ander. 
De tijd en de ander. Het is aan de tijd
en aan de ander om ergens een waarde aan te geven.
Het gedicht en de film zijn van de lezer, de kijker en de luisteraar.
Zij en zij alleen kunnen er hun verhaal aan geven, hun verhaal van maken. Wees stil, lees, kijk, luister.

Terug naar de film Engel. Een fragmentarische film die de kijker in mij aan het werk zette. Het was niet gemakkelijk om ergens een haakje te vinden. Het duurde even voor ik een voor mij duidelijk kader had, echt in het verhaal zat. Zoeken naar een verhaal werkte ook hier averechts. Misschien was het de maker in mij die teveel meekeek. Putte ik te weinig uit mijn eigen bron. Zou dat kunnen? Uiteindelijk werd het harde werken wel beloond. De beelden gaven me een gedachte, de gedachte kreeg woorden, de gedachte werd een verhaal.

Zoals de man in zijn hoofd destructief is en zijn eigen dood in alle variaties steeds weer voorbij zag komen, zo wist de vrouw hem in haar hoofd weer tot leven te wekken.
Een universeel thema, de man vernietigt, de vrouw geeft leven, in een persoonlijk verhaal, op een eigenzinnige manier verteld. Misschien niet wat de maker er in heeft gelegd, maar wel wat ik er uit haalde.