.


.
Posts tonen met het label Taal. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Taal. Alle posts tonen

zaterdag 21 juni 2025

Grenzen



In een ver verleden gaf ik een theatercursus met de titel ‘Grenzen’. Als ik deze cursus nu aan zou bieden zou dit wellicht andere associaties en verwachtingen oproepen dan destijds. Toen was grensoverschrijdend gedrag geen woord dat gebruikt werd en daar ging mijn cursus ook helemaal niet over.

De cursus was een onderzoek naar de grenzen tussen publiek en acteur, tussen verschillende disciplines als film, dans, theater, poëzie en naar de grenzen die jijzelf hebt als acteur. Het leverde geweldige voorstellingen op. Met onze  theaterschooldirecteur die bijna in wilde grijpen omdat hij dacht dat zijn facilitaire medewerkers lomp en onbehouwen het podium wilden ombouwen tijdens onze voorstelling, niet wetend dat dat er allemaal bijhoorde.  Met een telefoon die keihard afging onderin de tas van een vrouw in het publiek. Diezelfde vrouw die, als ze haar telefoon eindelijk gevonden heeft, ongegeneerd in onvervalst  Rotterdams terugbelt terwijl ze vanuit het midden van de rij de uitgang probeert  te bereiken….een ruzie met de acteurs en deze vrouw die, je raadt het al, er natuurlijk ook bij hoorde.

Ik hield van het opzoeken van grenzen en dingen uitproberen die niet volgens de regels waren.  Alhoewel dat natuurlijk nooit helemaal verdwenen is omdat dat nu eenmaal in mijn makers-DNA zit, is het braafste meisje van de klas dat ik in het dagelijks leven ook ben, stiekem steeds vaker in mijn werk geslopen. Ik leerde hoe films te  schrijven en probeer dat natuurlijk zo goed mogelijk te doen, volgens de regels die me aangeleerd zijn. Natuurlijk is dat ook de manier om je een vak, iets nieuws eigen te maken, je kunt pas van de regels afwijken als je weet wat de regels zijn. Zegt men. Maar het onbevangen gewoon maar wat aanklooien is eigenlijk net zo waardevol. Lef hebben en de grens opzoeken….ik was het een beetje verleerd door mijn perfectionisme en wil het goed te doen.

Het laatste weekend van mei ging ik met mijn filmteam over de grens. Letterlijk. We deden mee met het 48 Hour Film Project Antwerpen. Voor wie het project niet kent:  het is een wedstrijd voor filmteams. Op vrijdagavond krijg je verplichte ingrediënten als een zin, een prop, een personage en een genre, en dan is het gaan….schrijven, weinig slapen, draaien, weinig slapen en editen. Binnen 48 uur moet de film ingeleverd zijn. We hebben dit al vaker gedaan, veel vaker…en de laatste paar keer werd ik steeds kritischer. Was mijn scenario steeds later in de nacht klaar….

Dit keer neem ik me voor iets minder perfectionistisch te zijn, niet op inhoud, niet op grote lijn, maar wel op de punten en komma’s…en om me veel minder druk te maken om wat anderen van het team bedenken wat betreft muziek, beeld en edit, die ideeën te omarmen en alle ruimte te geven. Eerlijk…ook omdat dit noodzaak is, na een heftig jaar is er gewoon nog niet zo heel veel energie. Om middernacht ligt de eerste draft klaar en dat is dan ook gelijk de laatste. Ik kan zowaar een paar uur slaap pakken.

Op zaterdag dus de draaidag. De set is opgebouwd, de eerste scene gerepeteerd en opgenomen. Het wordt warm, we worden moe en hebben nog een buitenscene die we niet gerepeteerd hebben. Nu komt het er op aan. Improvisatievermogen en helderheid van geest en….grenzen. En daarmee ook risico’s durven opzoeken en durven nemen.  Ik besluit niet op safe te gaan. Omdat ik geloof in de acteurs. En omdat ik minder rationeel en daarmee minder perfectionistisch keuzes wil maken. Uit zelfbescherming, om minder energie te lekken. Niet meer en niet minder, maar niet vanzelfsprekend. Het  is een scene waarin veel van de acteurs gevraagd wordt en dat moet je dan  wel verdomd goed doen omdat het anders niet werkt. De tijd dringt, er wacht nog een verplaatsing naar de tweede locatie en teamleden worden ongeduldig…Toch moeten we hier tijd en aandacht voor nemen. We zoeken naar het juiste kader, het juiste licht en de juiste toon….Er is twijfel….En opeens denk ik aan de woorden van mijn poëziedocent annex bassist is die deze woorden ook weer van iemand had: Als je bang bent een valse noot te spelen, zet em dan extra hard aan, dan denkt iedereen dat het erbij hoort en werkt het.

We besluiten dit risico te nemen. Veel tijd om andere stijlen uit te proberen is er ook niet. We hebben maar 1 volledige take van deze scene, dicht op de huid. (In tegenstelling tot de vele teken die ook op onze huid zaten na deze scene, maar dat terzijde). Prachtig gespeeld, theatraal, op het randje van ‘over the top’(ik leerde het woord scenery chewing & I love it). En het belangrijkste: vol overtuiging balancerend op de grens en dat is precies waar het om gaat: de grens die je soms tegenkomt als als je mentaal niet gezond bent. Een grens die je daarna weer snel vergeet maar die wel in je onderbewuste doorettert. 

Lang verhaal kort. We werden tweede, kregen verschillende prijzen waaronder prijs voor beste hoofdrol en beste scenario. We spraken de jury en dit gaf bij hen de doorslag:  Onze film onderscheidt zich omdat ie het meest gewaagd is. We hebben risico’s genomen en dat wordt gewaardeerd. Vanaf nu ga ik dit weer vaker omarmen. Minder perfectionistisch als het kan, met lef en nieuwsgierigheid naar door mij ongebaande paden, grenzen en experiment waar maar mogelijk. Waarvan akte.

 

 

 

woensdag 16 december 2020

Hoe schreef ik de korte film Es mineur…

Het is not done en lijkt een ongeschreven wet: Je film leg je niet uit. 

Voor de korte film Es mineur maak ik een uitzondering. Ik wil proberen mijn intuïtieve schrijfproces te vangen. Wie weet inspireer ik anderen met een kijkje in mijn hoofd en keuken, en ook voor mijzelf is het een oefening in het zoeken naar en ontdekken van mijn ideale schrijfproces. 

Waarschuwing: deze tekst bevat spoilers, de korte film eerst zien? Dat kan hier. 

In korte tijd een korte film schrijven. Karakters bedenken, de hoofdpersoon bepalen, een emotionele lijn bedenken. Het thema ontdekken en daar op voortborduren. Structuur aanbrengen. Dat is het rationele deel. Maar het echte schrijven gaat intuïtief. Als duidelijk is wat ik wil vertellen, wat het thema en de arena zijn, kom ik in een soort flow en komen de woorden en dialogen vanzelf. Als ik vastloop google ik soms, doe research naar iets specifieks en kom door mijn kokervisie altijd op de dingen uit die ik kan gebruiken.

Bij de 48-film Es mineur die ik schreef voor Merlijn Remmig viel alles samen. Ik neem je mee in het proces. Op vrijdagavond krijgen we de volgende verplichte elementen:

Personage: Boomchirug 

Zin: Dat had ik je ook kunnen vertellen

Prop: Een fotolijstje

Genre: Tragedie

Locatie: Een Bed & Breakfast in de polder.

Acteurs in de wacht: 3 mannen en een vrouw.

Het eerste overleg met Merlijn

We beginnen met het idee van een burenruzie om een boom. Over de tegenstelling tussen natuurlijk tuinieren en het strooien met gif. De diepere laag die er daardoor vanzelf inkomt is het materialisme tegenover het dicht bij de natuur leven en met het eenvoudige tevreden zijn. Een thema waar we ons allebei in kunnen vinden. Waar we binding mee hebben, dat ons  inspireert. Maar is er een geschikte boom op de locatie?

Research

Een belronde levert het volgende op: De boom op onze draailocatie blijkt een Es van honderd jaar oud. Een zieke boom, wat een wrang maar geweldig toeval.

Research naar specifiek de Es, want, hoe specifieker hoe interessanter, levert inspiratie op voor de hoofdpersoon. Een Es staat bekend om het zelfherstellend vermogen door wonden in te kapselen. Iets wat de hoofdpersoon ook doet. Maar als de wond te groot is, redt de boom het niet.

 Voortbordurend op dit gegeven  besluit ik dat de boom voor de hoofdpersoon een emotionele lading moet krijgen. Zodat de burenruzie niet een ordinaire Rijdende Rechter Ruzie wordt maar een diepere betekenis krijgt en de noodzaak en tragedie voor de hoofdpersoon duidelijk worden.

De boom wordt het symbool voor de overleden vader van de hoofdpersoon. Hij wil, koste wat kost, tegen beter weten in, de boom, en daarmee zijn vader, in leven houden.

Vragen, doordenken en verdiepen

 Het begin is er, nu doordrukken. Ik stel mijzelf vragen.

Hoe zet ik de prop en het karakter zo optimaal mogelijk in binnen dit thema?

Ik bedenk drie generaties boomchirurgen met de boom als symbool voor deze familie. (En nu pas, na drie keer herlezen van dit blog, kom ik op het woord stamboom, een voorbeeld van hoe intuïtie werkt, hoe een thema kan resoneren in je onderbewuste.) De boom geplant door opa, dan de vader die de boom verlichting wil geven en een tragische dood vindt door een val uit de boom. De zoon, mijn hoofdpersoon, die de boom liefdevol verzorgt en wil genezen.

Hoe vang ik dit zo goed mogelijk in beeld?

Ik maak van de boom een herdenkingsplek, met fotolijstje, hakbijl, snoeischaar (de instrumenten van de boomchirurg) en een kaarsje dat aangestoken wordt in het beginbeeld: Show don’t tell. Ik begin met schrijven, laat tussendoor dingen lezen en bouw stug door. Na de eerste draft stel ik weer vragen en schaaf en schaaf.

Hoe buit ik dit uit met de hoofdpersoon, welke informatie geef ik de kijker, hoe doseer ik?

De hoofdpersoon houdt een gesproken logboek bij. Ik begin bij dag 1. Maar besluit na herlezing tot iets anders. Door te benadrukken dat hij dit al lang doet begin ik bij dag 363.

Door de man van de bodem- en bomeninspectie vragen te laten stellen geef ik informatie over het tragische ongeval van een jaar geleden. Ik laat de hoofdpersoon het niet letterlijk uitspreken. Zijn emotie, zijn stem die stokt en het beeld moeten het verhaal vertellen.

De gesproken berichten eindigen op de laatste dag, precies een jaar na het tragische ongeval met vader. De hoofdpersoon neemt een besluit en spreekt voor het eerst letterlijk tot zijn vader: Sorry pa. Hier wordt het duidelijk: Het logboek staat symbool voor de band met zijn vader, als onzichtbare navelstreng met de dood. 

Heb ik het genre genoeg benut?

De hoofdpersoon maakt emotionele keuzes die slecht voor hem aflopen. De boom moet vallen. Hoe dan ook. Maar ik wil naast die ontroering ook een lichtpuntje en niet alleen maar tragedie. Dus geef ik de antagonisten, symbool voor de materialisten, een komische touch mee. Zodat via de lach, de traan harder binnen komt.

De boom wordt in mijn eerste versie omgezaagd door de antagonisten, de hoofdpersoon kijkt toe. Maar is het niet tragischer als hij zelf besluit de buren voor te zijn.  Hiermee maak ik de hoofdpersoon actief. Dat is schrijnend, dat schuurt, en dat willen we. Dat is tragedie pur sang. 

Wat wil ik vertellen?

De boom valt, de hoofdpersoon accepteert de dood, en daarmee de dood van zijn vader.

Maar met een lichtpuntje: Van het niet aangetaste hout maakt hij een bijl: symbool van strijdbaarheid, tegen het materialisme, de grote machines die de natuur laten wijken voor aangelegde natuur en het idee van de maakbare consumptiemaatschappij.

De vruchten geeft hij mee aan zijn vader en de wind. Als symbool voor een nieuw begin en de kringloop van het leven.

Loslaten

Het grote loslaten begint. De regisseur, acteurs, cast & crew gaan met mijn kronkels aan de slag. Tijd om dingen uit te leggen is er bijna niet. Ik kom in de middag even op set langs. Zie hoe mijn script tot leven komt. Mag me verwonderen, mag ruiken aan de magie van de delen die uiteindelijk het geheel omhoog mogen tillen. Mag gaan kauwen op de logline.

Sommige dingen vallen achteraf pas op zijn plek. Zoals de titel. Die ontstond pas zondagochtend: 

Es mineur.

 

 

 

 

zondag 21 oktober 2018

Maak ik taal echt sekseneutraal?


Ik ben liever regisseur dan regisseuse. Liever dichter dan dichteres. Dat vind ik al mijn hele leven. Ik weet dat Anne Vegter er op stond Dichteres des Vaderlands genoemd te worden. Waar komt mijn voorkeur vandaan?
Volgens dit artikel van Margreet Vermeulen in De Volkskrant bewijs ik er vrouwen geen dienst mee, maak ik onzichtbaar dat ook vrouwen regisseur en dichter kunnen zijn. En in deze formulering zit het antwoord op mijn zelfonderzoek. Ik vind het zo vanzelfsprekend, dat dat voor mij niet meer expliciet vermeld hoeft te worden. Zo zou het moeten zijn, maar zo is het blijkbaar nog steeds niet.
Toch vind ik nog steeds dichter en regisseur mooier klinken.
En ik betrap mezelf erop dat ik dat als jongvolwassene ben gaan vinden omdat ik dat stoer vond. Kijk eens, ik ben een vrouw die zich niet onderdoet voor mannen, zich moeiteloos beweegt en staande houdt in een mannenwereld.
En daar zit dan toch een addertje onder het gras.
Dat ik dat toen dacht, betekent dat het toch niet zo heel vanzelfsprekend was. En blijkbaar nog steeds niet is.
Toch geloof ik dat ik dichter en regisseur nog steeds mooier, of stoerder vind. En schrijfster vind ik dan weer mooier dan schrijver. Waarom dat dan weer zo is? Misschien omdat dat al meer ingebed is in onze maatschappij, net als presentatrice en presentator die in mijn interpretatie dus blijkbaar gelijkwaardig naast elkaar bestaan.
Bizar eigenlijk hoe dit in het brein verwerkt wordt. Wat taal teweeg kan brengen bij de bewustwording van sociale en maatschappelijke kwesties. Ook wat betreft mijn eigen zogenaamd bewuste maar misschien uiteindelijk meer nog intuïtieve keuzes. En moet ik daar, nu ik me er opnieuw van bewust ben en met mijn neus op de feiten word gedrukt, iets mee of niet?
Van die gedachten op de zondagmorgen.